Behulpzoamheid ien Ost-Frieslaand

 Dit von k bizundere foto. En nog bizunderder is de spreuk: "Wi weten waar Du wohnst." 

Zoveul behulpzoamheid as der vanuut gijt ien Ost-Friesland. 

Wij wieten woar doe woonst! Ien ons laand schriwt de ontvanger van zuks n spreuk moord en braand. Mien leven is ien t geding, zel hij of zij denken. De uutsproak betekent: Bedreigeng en onveilegheid ien ons laand. Ik krab mezulf nog ns achter oren. 

t Ken verkeren, zee Bredero.  

 

Winkel-wiesheden uut Emden

Ien Ost-Frieslaand ken je dit soort berichten tegenkommen. Dit is ien Stad Emden.

t Het veul weg van t Grunnegs, en toch even aans. Ost-Friezen schrieven 'waar' en spreken dit as t Grunneger "woar" of Drentse "waor" uut.

Weerde van Moin

 Ien t laand van Moin kwam ik ien n winkelstroat dizze tekst tegen.

k Meen t goed te verstoan, mor met de tweede regel achter d'eerste, ken je meer kanten op. Zit de kwaliteit nou ien vis of ien Moin zeggen. Misschien wel ien beident. 

Dizze man Jessens het zien Vishuus ien Leer.

Heide - geboorteplak van plat-duuts schriever Klaus Groth

n Bezoek an de stad van Klaus Groth, schriever ien t platt-duuts. De goeie man zien geboortehuus stijt ien Heide, ien t joar 1819 geboren. Je kennen zeggen dat hij der op tied bij was. Gedichten en verhoalen van zien haand verschenen ien t midden van 19de iw.  

Hij is overleden ien Kiel. Doar he'k ok west, mor k heb zien staandbeeld mist.  

n Tocht deur t noordeleke Frieslaand. Dat is onderdeel van Sleeswiek-Holstein. De stad Heide is wat ienwonersaantal aangijt, niet zo groot. 

Mor t maartplein van Heide is wel drie keer zo groot as dat van Stad Grunnengen. 

Warschienlek ien t verleden ok bruukt as veemaart. t Zwartbonte vee dat wij Fries-Hollaands noemen, het ien Amerikoa niet veur niks de noam Holstein-Frisian metkregen. 

 

Uutsproak van schoap, schaop, schaap, schaf

Dit stukje gijt over Nedersaksisch en plattduuts. 

Ien t Humbold-museum ien Berlien zag n huul mooie koart over uutsproak van t woord "schoap", of beder de schriefwieze van de uutsproak.

De Duutse sproak-wetenschapper Georg Wenker (1852-1911) deed, as een van de eersten, ien de 19de iw al onderzoek noar dialekten. Hij onderzocht veural de contreien woar plattduuts sproken wer. 

Op dizze koart ken je zien dat der n schaarbe grins was bij Danzig. Dit is de Duutse noam van e stad;  de Poolse noam is Gdańsk. Ik beperk me hier tot vermeldeng van noamen en uut welke toal die kommen. Doar met he'k bewust gien uutsproak doan of de stad pools, duuts, Hanze of vrij-stad is. Dat is een iengewikkelder kwestie.

Wat ok ienteressant is, dat dizze Georg Wenker ien die tied al de 'oa' bruukte veur de klank die ok deur Grunnegers bruukt wordt. 

Ien Denemarken hemmen ze lange tied dubbel 'aa' bruukt, beveurbeld bij 'Aarhus', de grootste stad ien Jutland. An t enne van joaren negenteg veurege iw hemmen ze dat aanpast. Nou is t Århus, met n rondje boven de 'A'. Ze spreken Århus uut zo ongeveer as de Drentse 'ao'. Zo hemmen je n konventsie die hiet ok ien t Engels de "Aarhus-convention" (Dat gijt over t recht op ienformoatsie, participoatsie en rechtsbijstand aangoande milieuzoaken).

Ien Duutslaand bruken ze ok de dubbele 'aa'. Doar met doelen ze op de klank gliek an de Grunneger oa-klank. Dizze kommen je tegen ien Oost-Vrieslaand (Ost-Freesland).