Sorben ien Lausitz

We bennen bij Podrosche de Duuts-Poolse grins over goan. Verkeersborden bennen ien twee toalen. 

Ien dizze contreien wordt ok Sorbisch sproken. t Het wat weg van Pools en Tsjechisch. 

De overgang bij de grins was smal, n brug over de Neisse. n Moterrieder kon ons passeren. Autoos die ons ien e muit kwammen, mozzen wachten. 

Duutse grinswachters lieten ons zo deur. t Poolse grinsgebaauw har t toorntje. Gien mins te zien. 

• 

Leven van merels ien e tuun (1)

Leste moand hemmen we gasten had ien e tuun. Der wer baauwd of t leven der van òf hong. En doar warren ze toen: vijf groenblaauwe mereleier. 

 

t Mantje vloog voak opndel, dat ik docht der bennen jongen. t Bleek aans te leggen. Eier warren nog niet uut. Achternoa he'k onneerd dat t mantje zo voak opndel vloog om t wiefke te voeren. Mor t was opvallend hoe weineg opmerkzoam t mantje was. Een en aal aandacht veur t wiefke, gien blik scheen er te gunnen aan omgeving. En die omgeving is niet altied eier en jonge vogels gunsteg gezind. Oksters, n valkje, katten, veul katten, t gevoar ken aan alle kanten loeren. 

 

Hoe t ok zij, Tot dat op n gegeven moment  beide older vogels wat hinneweer vlogen. Toen was t dudelek. Rose jongen met hierndoar wat donsveren ien t nust. Aander keer meer over de merel / kliester. 

  

An t Hoerediep

Tussen twee boomstammen deur zicht op Gruupskerk vlakbij t Hoerediepke. Veul noatuur let heur niet kennen. 

 

Behalve hokkelengen, bennen hier sums loater ien t joar wat vissers te angeln. Mor vedders, wel zol hier kommen.   

Zo allenneg aan t wotter het wel wat.

Der is n nije term uutvonden: Basis Kwaliteit Natuur (BKN). Sums is t wel even zuchten met al die verscheidene termen en definities van noatuur. 

Lest heurde k een zeggen dat der twee soorten noatuurfilms bennen. Zeg mor veur acht uur soavends en noa elf uur soavends. 

Maretak ien fruitboom

Ien Limburg (België) is vruchtboare grond. Der bennen veul bongerds met fruitbomen. En der bennen ok veul bomen met maretakken. Dizze boom liekt nog beheurlek jong, 3-4 joar leden plant. En nou aal zukse dikke bossen van maretak. Woar moet dat hin?

Der bennen ien ok veul ollere bomen. Die hemmen heur aanpast aan de wiend die der kennelek geregeld waait. 

Bizunder kantoor ien Luik / Liège

Dizze kantoorruumte, n pand ien n winkelstroat, trok mien aandacht. Wat was dit nou? n Bureau ien e midden van n koamer,  bureaustoel, wat computerscherms, en dan A4-tjes, op e grond, aan e waand. 

Bizunder was t aal. As je dichterbij kwamen, verscheen-je deur de camera's die der hongen, ien beeld op t scherm. 

Wat valt der vedders van te zeggen? O ja, der hong n briefke bij de deur: 31 / 3. Dus warschienlek ken je tot t enne van meert dit kantoor bezichtegen. Ien Luik. 

Winterweer

t Enne van e dag is ien t zicht en verdwient ien duusternis. Vogel nemt òfscheid van zien spiegelbeeld.

Boom tooid ien snij wacht op e oavend.

t Is stil op Briltil. Hoendiep nuigt minsen ien binnen te goan. t Ies en snij zoeken heur n weg noar t kenoal. 

Veul heil en zegen ien t nijjoar

Veul heil en zegen ien t nijjoar. 

Elkneen n mooi en betekenisvol 2026 toewinst. 

Zo hemmen we ien korte tied ies, snij en hoagel had. Zun let hum ok zien. Dat geft schier weer. 

De twee dikke iepen hierboven stoan aan e oostkaant van e spoortunnel bij Zuudhörn. 

Dizze òfbeeldeng geft uutzicht op t zuden bij Zuudhörn. Tegenswoordeg wordt de weg met popelieren Zuderweg noemd. Veur de oorlog het mien opa boer west an de Zuderweg, toen de streek t Zuden noemd wer. Hij was Willem de Boer van t Zuden om reden dat der twee W. de Boers warren. 

Marum ien Bremen en Moarum ien Grunnengen

Moarum (NL Marum) is n dörp ien t Westerkertier.

Dizze Marum van de foto leit ien Bremen. Of stijt ien Bremen. Zentrum für Marine Umweltwissenschaften Universität Bremen. 

t Grunneger Moarum hiet Moarum veur de Grunnegers; Mearum veur de Vriezen. Over de uutsproak heurde ik n mooie anecdote. 

n Man vertelde mij van zien oom en zien tante. Hij kwam uut Grunnengen, zij kwam uut Vrieslaand. Sums gingen ze noar heur dochter toe. D'een ging noar Moarum, d'aander noar Mearum. D'een ging op vizide bij Oaf, d'aander bij Afke. 

Expressionalisme met moate

Dit schilderij beheurt tot de stromeng van Expressionalisme. t Is n mooi schilderij, vien ik. 

Schilder is Piet van Wijngaerdt (1873-1864). t Hangt ien t museum van Alkmoar. Doar was k nog noeit west, mor t was de muite weerd. 

t Bizundere van dizze schilder is dat er Expressionalisme aanhong, mor dat er veur "Expressionalisme met moate" was. Zuks wat he'k nog noeit lezen. Mor k docht drekst: "Dat is n goed idee". Dizze kunstvörm met moate sprekt me wel aan. 

Weerkoatseng

Natte van leste regen is nog niet vot. Licht weerkoatst of verstaarkt de scheuren ien de bodem van n plas. 

Lienen ien n plas op n bospad ien Wielkopolska. n Kunstwaark op zich. 

Doar bennen ze dan

 t Was zo rusteg ien kestanjeboom, dat ik docht dit wordt hum niet. 

Op n mirreg heurde k wat votvliegen. Ze warren der toch nog! De holtduven ien e kestanjeboom. 

Twee dikbekken van jonge holtduven (Letien: Columba palumbus; En: Wood pigeon) zaten me tussen t kestanjeblad stil aan te kieken.

Moekes mooisten bennen et niet, zol je denken, as je ze zo zien. Pielken van nije veren kommen deur t dons hin. Mor t is nog even òfwachten. De snoavel is ien verholdeng iendrukwekkend groot. 

k Verboas me der over hoe stil duven wezen kennen en hoe onopgemerkt ze hinneweer vliegen. Roar is dat. As je der niet op verdacht bennen, ontgijt je et finoal dat ze n nust ien e boom hemmen.   

Holtduvenust ien kestanjeboom

Dit joar hemmen we gasten kregen ien onze kestanjeboom.

Sinds n aantal joaren snoei k onze kestanjeboom. D'eerste keer da'k kestanjebomen zag, die snoeid warren, was ien Tsjechië. Ien Nederlaand zien je dat zo wat noeit. Mor, woarom niet, zol k zeggen. Noadeel is dat je ien t veujoar gien mooie kestanjebloesem hemmen. 

Veurdeel is dat duven makkelek n plak vienden om n nust te baauwen. Holtduven, en aandere duven ok, leggen altied twee eier. t Duufke, dan wel te verstoan. Eier wat kleiner as krielpiekeier. Woarom duvesoorten niet meer as twee eier ien n nust leggen, Joost mag t wieten.  

Mor as je noar t nust kieken, liekt et meer as genog. t Nust is zo plat, met wat wiend is et n toer om eier binnen te holden. 

t Was wel stoer om t nust wat goed op foto te kriegen.  

 

 

Joar van de niet-kiewiet

Zowat elk joar wordt koppeld aan n vogel. Joar van de Gruto, joar van merel. 

Misschien het der ok wel n joar west van de sprutter, de wilster, k wiet niet wat. 

Mor de kiewiet het bij mien wieten nog gien joar op zien/heur noam had. t Joar van de niet-kiewiet is n oproep om even stil te stoan bij de grode stilte ien t laand en ons laandschap. Zelden zo weineg eier en nusten zien as dit joar. 

Mien kiender heb k et òflopen joaren geregeld zeid as ik t laand even ien ging om vogels en nusten te kieken. Willen jim met? Nou ken het nog, vogels zien en heuren. t Ken wezen dat as jim groot bennen, der aals mor minder vogels bennen. Wel wiet komt der n moment dat et niet meer ken. 

Dit roept veul gedachten op. Gedachten die deur t krassen van kraaien en roeken niet votgoan. 

Wat is der aan de haand ien t Hoendiep? Der kommen toch FUPs!

Dit moak je niet voak met. 

Wat veur klimaatveranderengen der op komst bennen, wiet ik niet. Mor hier aan t Hoendiep nemt men nou wel drastische moatregelen. Is et Noorderzielvest? Is et de pervincie Grunnen? 

Alle olde beschoeiing van betunblokken, holtwaark, poalen en balken, bennen weghoald. Dat het ploats moakt veur n nije strakke wal met zwoare metoalen ploaten die der masjienoal iendreven worden. 

Mor hoe moeten vogels en misschien ok reeën doar met aan? Wel hoalt vanòf de wotterkaant nog de wal? 

Woar bennen de WUP Wild Uuttree Ploatsen? 

Wat moeten jonge piekjes van meerkoeten en futen en eendenpielen hier met aan? Met Molentocht ien Foanerpolder ging het met nije beschoeiing ok verkeerde kaant op. Woarom bennen dizze beschoeiing zo weineg diervriendelek? 

Ik heb n brief stuurd. En ja der is n antwoord kommen. 

ANTWOORD VAN NOORDERZIELVEST: 

Stalen damwanden zijn niet natuurvriendelijk en hoger dan de houten beschoeiing die er eerder was.

Dit klopt. De kruin van de N978 is ook een regionale kering. Er zijn twee redenen waarom de aanleg van een natuurvriendelijke oever hier geen optie was:

1. Het doorstroomprofiel van het Hoendiep is aan de krappe kant. Het flauw optrekken van bijvoorbeeld het talud richting het Hoendiep en het realiseren van een natuurvriendelijke oever zou resulteren in gedeeltelijke demping van het Hoendiep.

Omdat het Hoendiep al krap is, is dit geen mogelijkheid.

2. De provincie Groningen stelt dat verflauwing van het talud voor natuurlijke inrichting niet mogelijk is, omdat naast de weg een minimale afmeting voor de berm nodig is. Aangezien de kruin van de weg als regionale kering is aangewezen, is er geen ruimte om te verflauwen richting de weg door ruimtegebrek. Daarnaast zou de stabiliteit van de kering in het geding kunnen komen.

 Begroeiing is ten behoeve van werkzaamheden verwijderd, komt er ook herplanting?

• Het waterschap heeft geen bevoegdheid om een herplantplicht op te leggen, maar na contact met de provincie is duidelijk geworden dat de provincie een herplantingsplicht heeft. Er zullen dus wel nieuwe bomen worden aangeplant, echter niet langs het traject van de N978.
  De provincie heeft aangegeven dat deze bomen ergens langs de Friesestraatweg tussen Zuidhorn en Groningen zullen worden geplant. Hiervoor heeft de provincie al een omgevingsvergunning ingediend. 

Kunnen er eventueel fauna-uitstapplaatsen worden aangebracht?

• Vanaf 1 januari 2024 is in onze waterschapverordening in Artikel 3.127, eerste lid, onder d, opgenomen dat bij oeververdedigingswerken die aaneengesloten 100 meter of langer zijn, voor elke 100 meter een fauna-uitstapplaats (FUP) gerealiseerd moet worden. Echter, de vergunningaanvraag voor dit werk is eind 2023 ingediend, toen deze verplichting nog niet gold. Het is dus voor het waterschap nu niet mogelijk om fauna-uitstapplaatsen voor elke 100 meter alsnog af te dwingen.
• Wel is in het bestek van de provincie voor de aanleg van de damwand een post opgenomen voor de aanleg van 10 FUP's. Het hele traject waar de damwand wordt aangelegd is ongeveer 2660 meter lang. Met 10 FUP's zou dit betekenen dat gemiddeld om de 260 meter één FUP wordt geplaatst.
  De provincie heeft bevestigd dat de FUP's daadwerkelijk worden geplaatst.

Eerabbels kweken zit ien t bloud - Hogelaandster gedicht

n Schoftke leden he'k n vroaggesprek voerd met Karel Biemond. Hai is eerabbelrassenkweker. Dus t gijt niet allenneg om eerabbels, mor om nije rassen die heur verspreiden kennen over halve wereld - as ze goed bennen.  

Foto: Diana's www.mooiemoestuin.nl

Hieronder stijt t risseltoat van te gesprek: n gedicht ien t Hogelaandsters, want t bedrief van Biemond stijt op t Hogelaand. 

Hoe langer ik schreef an t gedicht, des te meer eerabbelsoorten opdoken. 

Wat mij aal dudelek worden is: eerabbelrassen kweken gijt niet vanzulf. 

t Gedicht is ok t vienden op webstek Gronings Vuur over leefboarheid en bestendegheid. Mor t plak vienden verlopt wat eigenoardeg. Webstek is wel crea, mor minder bruukboar. 

 

Gedicht "Om n emmerke melk" ien t Hogelaandsters

Verleden joar he'k drie gedichten schreven ien t Hogelaandsters. Onderstoand gedicht gijt over verbiendeng met gemeenschap.

Bron: Pixabay

Dat noar aanleideng van vroaggesprek met Hogelaandsters Swanny Beukemoa oet Paiterboeren. 

Om n emmerke melk stijt ok op de webstek van Gronings Vuur (mor lettertype is wat eigenoardeg, doar kiek ik me scheel op. 

Optreden op de Jade ien Zoltkaamp

7 december op de Winterfair ien Zoltkamp met muziek en poëzie op schip de Jade. 

Optreden van Jetta Post met laidjes ien t Grunnegs op de gitaar.

Toen kwammen der twee dichters. De West-Vloamse dichter Evelien Borgonjon - al joaren woonachteg ien Warffum met mooie verhoalen over, onder aandere, schoel en leerlingen. 

En doarnoa ondergetekende zulf. Was n mooie mirreg. Buten regende t. 

Mor binnen was t novvelk met muziek, poëzie en waarmte. Met dank aan kunstenoars en kaggel.

  

Zun ien t wotter

Zun ien t wotter schienen zien.

Da's niet zo stoer, wat wotter aangijt. Nou zellen sommege minsen denken kennen "Geef mij mor wat zunschien zunder aal dat wotter". 

Veul regend, het et zeker. Mor tussendeur schient zo nou en dan zun ok wat. 

Dizze twee rammen trekken heur niet veul aan van al t wotter. Ze doagen nkander uut. D'een stekt zien veurpoot uut. Kiek mor uut, k ben naargens bang veur en zeker niet veur dij. 

Taorl ien Drenthe

 Dit bret stijt ien Drenthe ien t dörpke Taorl. Logisch zollen je denken. Want et hiet ok zo. 

Ien noavolgeng van Fryslân het Drent nou al verscheidene bredden met noamen ien t Drents. Me dunkt verstandeg. Woarom?

Omdat veural minsen die der gien verstaand van hemmen allerlei nije vervoegengs en uutgangen bedocht hemmen veur Drentse plakken, diepkes en wegen. t Is ien wezen een grode bende ien toallaand wat Drentse plakken en benoamengs angijt. 

Misschien dat t Drentse Huus van de Taol hier road wiet. 

n Poar veurbeelden:

• Der is aargenswoar ien t noorden van Drenthe n Assense weg/stroat, ien plak van Asser weg/stroat.
• Joarmaart van Roon hiet gien Roner maart meer.
• Dwingeloo (ien t Drents Dwingel) het n Veld dat hiet Dwingelerveld. k Was verbiesterd toen ik ien t noorden te waarken kwam en vernam dat der 'd' ien zat. Wel dat bedocht het!
  Ik goa t verkeerde woord hier ok niet voluut schrieven. Dan kommen der ok nog minsen die met google noagoan hoe voak of iets bruukt wordt en kommen ze tot de slotsom dat et wel weerde hemmen moet, om reden da't zoveul bruukt wordt. Der bennen huul wat verkeerde zoaken die mor wat veul noavolgeng kriegen.  
• Ien noavolgeng van dizze onkunde, las k n haalf joar terug ien Emmen en omstreken, dat gemeente op zoek was noar noar Emmense coördinator, of zuks wat. Woarom gien 'Emmer' meer? Dat geëmmer met die -se uutgang, is stoer te keren. Nijmoodse fratsen van media, recloame, en toalonkundegen zellen kennelek de Nedersaksen en Fryske luu wel even leren, hoe of dat et wezen moet.  Zo he'k ok regelmoateg 'Leeuwardense' ien plak van 'Leeuwarder' lezen. Wat is hier loos, denk je dan? 

En zo kommen we met de onweerstoanboare eigenwiezegheid van Nederlaandse spelleng en neerlandistische deskundegen niet uut op Tarelse diep. Nee, het is Taarlo ien t Nederlaands en dus wordt t diepke t Taarloosche diep. 

k Heb me vertellen loaten dat een regio-deskundige bedocht het dat de 'ch' weer terug mos ien de noam, krekt as bij Drenthe de 'h' en Drentsche de 'ch'. 

Kiek tegen zuks wat, helpt ok gien Haarlemmer eulie meer. Ien Haarlem en omstreken hemmen ze ok al t bijvoeglek noamwoord ombatterijd noar "Haarlemse burgers". Proaten ze doar nou van Hooghoarlemse dieks? 

Om gedachten wat tot rust te brengen, he'k wat over peerse velden zwurven. De heide ston ien blui. Doar heurde k de stem van mien moe proaten over heidestruken en dat ze zo stommegroag wat heide takjes thuus hemmen wol. 

De heidevelden, de peerse vlaktes, doar ze ien heur jeugd noar toeging tiedens femiliebezoek ien Drenthe. De uutstrekte velden met kleuren die je kop tollen deed. Ze warren der weer. 

Gelieke tred

Voak is dudelek wat onkruud is en wat perkbloem. Toch ontgijt je sums t onderscheid.

Ja, k wiet et, dizze foto is niet van al te beste kwaliteit. Mor ik kreeg t niet beder vastleid. Op dizze òfbeeldeng stoan verscheidene planten, mor t gijt om twee.

1. De lila bloemege : tot de hoogte van de gele lien (linksboven)
2. De melde is wat spril, mor as je goed kieken zien je de groenege knoppen en bloemkes; tot de hoogte van de blaauwe lien (rechtsboven).

Wat mij nou zo bizunder veurkomt: ze bennen ongeveer even hoog. En dat op 2 meter hoogte! t Het n slim gruizoam weer west dizze zummer. En aalsmor hemmen dizzent gelieke tred holden. Soamen op. Schier.