Redieske en bushalte ien Sleeswiek-Holstein

Ien Noord-Frieslaand wordt veul platt-duuts bruukt ien openboare ruumte. Dit is ten noorden van Husum.

Sums liekt et laand wat op Westerkertierder laandschap. Laand met akkers ien t noorden en noar t zuden toe veen ien e grond en holtsingels met hierndoar boskes.

Olde kerken van twaalfde, dattiende iw. Schoapen op groenlaand. Rijt en wolken ien hoge luchten. Der bennen ok volop wiendmeulens ien t laandschap te zien van polders en holtsingels.

Dizze bushalte sprong ien t oog. Eenzoamer dan mins en dier, stijt t hokje hier te wachten, of bus komt of niet, dat veraandert weineg aan e zoak.

 

 

Snakken ien Noord-Frieslaand

Noord-Frieslaand, n gemeente ien de contreien van Sleeswiek-Holstein.

Overal bennen der bretten met plattduuts. Ze proaten doar minder, mor ze snakt der meer. Snakken ien t Grunnegs is opscheppen/hum groot moaken. Snakken ien t Noord-Fries is proaten. Krekt as ien Denemarken. "Snakker du Dansk?" is "Proatstoe Deens?

Contreien bennen riek an toalen. Noast Duuts (hoogduuts) wordt der plattduuts sproken. Dan is der nog een minderheid ien Sleeswiek-Holstein die Deens sprekt. Vedders is der nog n kleine minderheid die t Noord-Vries machteg is (da's verwaant met Oost-Lauwers Frysk).  

Wat me ok opviel: ien t plattduuts wordt ok dat bizundere rondje op de 'a' bruukt. Oldenwort klinkt beheurlek platt veur mij. Mor de plattduutse schriefwieze is: Åldenswort.

De grootste stad op Jutlaand is Århus. De Å wordt ok wel schreven as dubbel Aa ien Aarhus. Uutsproak: n beetje as de Drentse ao. Aorhus ('r' licht uutspreken en zeker niet zo gliek et nijmoodse Nederlaandse gebraauw).

 

 

Slobeend aan de leg

t Enne van april/begun mei. Wilde eenden bennen al langer aan e leg. Nou is t tied veur aandere eenden, gliek de zummerteeling, krakeend en slobeend. 

Verscheidene van dizze eenden, zitten niet as de wilde eend drekst ien slootswal of aan t wotter van tocht. Zummerteeling en slobeend moaken een nust midden op t laand. 

Eier stoppen ze toe met grasspieren die ze plukt hemmen. Die vallen dan een week wat meer op, omdat de grasspieren geel worden, terwijl t overige gras groen deurgroeit. Tot t gras veul langer wordt en ales òfdekt wordt.  

 

Heide - geboorteplak van plat-duuts schriever Klaus Groth

n Bezoek an de stad van Klaus Groth, schriever ien t platt-duuts. De goeie man zien geboortehuus stijt ien Heide, ien t joar 1819 geboren. Je kennen zeggen dat hij der op tied bij was. Gedichten en verhoalen van zien haand verschenen ien t midden van 19de iw.  

Hij is overleden ien Kiel. Doar he'k ok west, mor k heb zien staandbeeld mist.  

n Tocht deur t noordeleke Frieslaand. Dat is onderdeel van Sleeswiek-Holstein. De stad Heide is wat ienwonersaantal aangijt, niet zo groot. 

Mor t maartplein van Heide is wel drie keer zo groot as dat van Stad Grunnengen. 

Warschienlek ien t verleden ok bruukt as veemaart. t Zwartbonte vee dat wij Fries-Hollaands noemen, het ien Amerikoa niet veur niks de noam Holstein-Frisian metkregen. 

 

Gruto op t nust

Summege nusten bennen mor min te vienden. Dat ken verscheidene oorzoaken hemmen. Nusten vallen ok minder op, as de vogel zitten blift. Dizze gruto drukt hem tegen e grond en verroert heur niet.

Toen k vijf joar was, vertelde mien opa dat hij n bizunder vogelnust vonden har. Bij t maaien had-er n gruto op t nust zien. De vogel verroerde heur niet. Ok toen er dichterbij kwam, bleef de vogel stil zitten, wegdrukt tegen e grond tussen de grasspieren. Totdat hij de vogel ien de handen pakte. 

Hij har de vogel een touwtje om de poot doan. Zo kon er de vogel loater weer herkennen.

n Old en klein verhoal, mor op mij moek et slim veul iendruk. t Was ien e joaren tachteg dat ik veur t eerst zulf n nust vond, met n gruto die gewoon zitten bleef. Bij kiewieten is et mij nog noeit overkommen. n Poar keer dat n tureluur op t nust zitten bleef, mor bij de gruto heb ik t voakst met moakt. 

 

Eier uut bij warmer weer

t Weer is aans, en dat vernem je al weer n poar doagen. Eier van t dit kiewietsnust bennen zo mor verdwenen. Der is nog n halve dop over en piekjes die nauwelieks te onderscheiden bennen van d'omgeving.   

Schutkleuren waarken zo goed, dat ken niet beder. Mest en jongen bennen een. 

Deur de zun en warmere nachten hemmen diesels hard wozzen. De peerdebloemen kleuren t laand wat gelig. t Dunkt een beetje denken aan twinteg joar leden. Alhoewel de joaren dat landen onder gingen ien n zee van golvend geel, die tied leit ver achter ons.   

Kiewietsbloemen

Doar was er weer. Verleden joar zag k hum veur t eerst niet ver vanòf huus. Niet ver vanòf n viever. Of is et eiglieks 'heur'? Mor t is uutkieken gebloazen. Je zien de kiewietsbloem zo mor over de kop. Wat ielege stengels, wat spieren van blad en dan kommen de knoppen.  

En uut de knop komt zuks n mooie bloem, purpelkleureg (sangen wordt ok wel zeid ien t Grunnegs, mor voak meer op t Hogelaand). De kelkbladden hemmen n geblokt patroon. 

Mor dan met de nachtvorst, regen, gijt et hard. De knop gijt open, bloem bluit goed en wel en noa n lutje week is et beurd. Kelkbladden vallen òf en gele stampers hangen der wat verloren bij. t Is over met de kiewietsbloem. Wachten op n nij joar.