Snakken ien Noord-Frieslaand

Noord-Frieslaand, n gemeente ien de contreien van Sleeswiek-Holstein.

Overal bennen der bretten met plattduuts. Ze proaten doar minder, mor ze snakt der meer. Snakken ien t Grunnegs is opscheppen/hum groot moaken. Snakken ien t Noord-Fries is proaten. Krekt as ien Denemarken. "Snakker du Dansk?" is "Proatstoe Deens?

Contreien bennen riek an toalen. Noast Duuts (hoogduuts) wordt der plattduuts sproken. Dan is der nog een minderheid ien Sleeswiek-Holstein die Deens sprekt. Vedders is der nog n kleine minderheid die t Noord-Vries machteg is (da's verwaant met Oost-Lauwers Frysk).  

Wat me ok opviel: ien t plattduuts wordt ok dat bizundere rondje op de 'a' bruukt. Oldenwort klinkt beheurlek platt veur mij. Mor de plattduutse schriefwieze is: Åldenswort.

De grootste stad op Jutlaand is Århus. De Å wordt ok wel schreven as dubbel Aa ien Aarhus. Uutsproak: n beetje as de Drentse ao. Aorhus ('r' licht uutspreken en zeker niet zo gliek et nijmoodse Nederlaandse gebraauw).

 

 

Kraaien en roeken

Veur t sloapen worden ze onrusteg. t Begunt met hinneweer vliegen. Van boomtop noar boomtop.

 

Zo òfgriezelk veul zwadde vogels. Je menen sums dat der slim veul vogels op t laand zitten. Mor dat is niks vergeleken met aal die vogels die zwadde slangen en slierten deur de lucht trekken.

Vogels roepen en krassen heur schorre kreten deur de oavendlucht. Gien tientallen, et bennen der honderden. Ien grode colonnes vliegen roeken en kraaien hinneweer. 

t Störmt. De wiend gijt te keer. Ze waaien as bloadern uut de boom. 

PS: k Wiet dat Rouken/Roeken ien t Grunnegs zwadde kraaien bennen. Mor leste joaren bennen der zoveul Nederlaandse roeken bij kommen ien t noorden en t Grunnegerlaand, dat, me dunkt, k bruuk beide noamen mor: roeken en zwadde kraaien. 

Zulverreigers en ooievoars

 

Bovenstoande tekeneng he'k moakt toen k ien de daarde klas van e Legere Schoel zat. Der bennen verscheidene dingen die niet deugen an dizze tekeneng. De kikkers bennen krekt zo groot as ooievoars. De ene ooievoar vlugt met n ientrokken hals. Dat is wat reigers doen; ooievoars hemmen n uutgestrekte hals. Mor, t is ja ok n kiendertekeneng.

Ik vermoed da'k ienspireerd was noa t lezen van Dik Trom. Mien pabbe wol me aanmoedegen meer boeken te lezen. Hij zee: Astoe dit boek leest zunder te lachen, krigst n kwartje. n Keer vong Dik Trom n jonge ooievoar, die de poot of vleugel broken har. Dus toen mos Dik ien e weer om kikkers te vangen. 

Wat dizze tekeneng beheurlek goed angeft, is de grote dichtheid an ooievoars, vandoag de dag. Noeit wieten dat dizze tekeneng zuks n realistisch element har.

Lest even n ommeke moakt ien Zuudhörn: die vogels bennen overal. Bij t sportveld zat op elke poal een. 

Buten dörp is et aal niets aans. Overal ooievoars en zulverreigers.

Zulverreigers lopen wat tussen t roodbonte en zwartbonte vee. Ze trekken heur naargens wat van aan. Aalmoal op zoek noar prooi, wat wurms, insecten of muzen. t Grootste aantal zulverreigers da'k ien een blikveld zien heb: 25 vogels.

t Hoekje

Kennelek mag het gien noam hemmen. Mor, nou is de weg opbroken en doar komt t Hoekje even kieken.

De weg moet asfalteerd worden en dan mag t Hoekje noemd worden op n geel bret. Dus veur even.

De Goarkeuken, t Foan, Oosterzaand, oostkaant Oldehoof Suttum en Hardeweer. Aalmoal hemmen ze n noam op n wit bred met blaauwe tekst. t Dut der niet toe of der nou 8 minsen wonen of 80.

Nou t Hoekje nog. Enne, mag die t ok veur t Hoekje? 

De Riet - Wotterpoëzie III. Gedicht over vissen - filmke.

Vissen is n bizundere bezigheid. Der bennen minsen die hemmen der niks met. Mor veul dingen moe-je voaker doen om ze deurleefd te hemmen. Deur doen, komt begrip. Da's nog weer wat aans as et ok warderen kennen.

Vroeger as schoeljongen was k veul bij t wotter te vienden. Der bennen ok joaren west, da'k niet wis woar mien angels opburgen warren. t Vissen was n vergeten tiedverdrief. Doar gijt dit gedicht over.

Vissen ken rustgevend waarken. Kiek ns noar de dobber die opndel gijt. Hoe golven de dobber optillen en weer lösloaten. Ien t filmke gijt et krekt zo. En dan de weerkoatseng van de bomen ien t wotter. Ales het zien eigen licht. Elke golf geft n aandere weerspiegeleng, elke reflectie zien eigen gedachte.

Poelepetoaters

Lest zag k onderweegs n poar dikke voale hoenders. Poelepetoaters - op zien Nederlaands: parelhoenders. Oorspronkelek kommen ze uut Oafrikoa. Noar k heurd heb, komt de noam poelepetoater van t franse woord poule peinte, ofwel 'gekleurde piek' (hounder of zien Hogelaandsters of tuut ien Oost-Grunnegen en Drenthe.

Je hemmen ze ien twee kleursloagen: zwart/anthraciet e voal-witteg. Bij de donkere kleurslag kommen de widde parelstippen mooi uut. Dizze witte poelepetoaters liepen van t hiem òf, wollen wat strunen deur de boskes.

Toen vloog een vot. t Zigt der op de foto wat vremd uut, mor toch wel n mooi ploatje vond k. Zuks wat zigt t blote oog eiglieks niet. Even loater liep t spantje op e weg. Gezelleg soavends even stappen.

Zulf he'k ok van dizze hoenders had. Bij ons ien e buurt was n boer woar k zummers de bieten aan t haauwken was, die zee dat de hoan en de hen van de poelepetoater n eigen roep hemmen. De een zeit tsjek-tsjek-tsjek en d'aander tebak-tebak-tebak. Om et makkelek te ontholden met aansluteng op e rokerswereld: shag-shag-shag en tabak-tabak-tabak.
Welke poelepetoater - hoan en hen - nou percies wat zeit of roept, da's even de vroag. As ze t op de zenen hemmen, of ze willen heur aans heuren loaten, moaken ze n hels keboal en overstemmen alles ien e wiede omtrek. Doar kennen gewone pieken en zulfs n paauwhoan niet tegen op.

Dikschieterliere bie Noordpolderziel

Lest ben k noar t wad west. Noordpolderziel mooi weer, kolde wiend, eerste wolken noa zo wat n week of vier.

De foto geft de vogeltjes wat armetiereg weer. t Is niet aans. As je te dicht bij kommen, bennen ze vot.

Dikschieteliere is t Grunneger woord veur tapuit (Letien: Oenanthe oenanthe; as of 1 x niet genog is). De noam het te moaken met klanknoabootsen.

Vlugt er vot, dan zien je zien veural de widde stuit. Wat aans wit, lag vedderop.

Dit lam op e diek leek dood. Dus ik op t beest òf om te kieken wat der loos was. Lag er doar wat te sloapen. Ik docht: Wel holdt nou wel veur de gek?

k Kon et niet loaten, k mos hum even vastpakken. Dan moe-je mor beder oppassen.

Swaalfkes hemmen eikes

Boven ien e peerdestal het dit swaalfke zien nust moakt. Meimoand is nog mor krekt begonnen, of t nustje is al vol.

Met n voereng van veren en hooisprietjes, is et doar zacht leggen. Widde veren van zwoanen, swartstreepte-widde veerkes bennen van eenden. Zo helpen vogels nkander. Ok al het niet elkneen dat deur. 

Op 2 mei leggen ien dit nustje al vijf eikes. Broeden is begonnen. Dat worden vroege jongen!

Veren op t wotter

De boeren die aan agroarisch noatuurbeheer doen, hemmen weer plas-dras gebieden moakt. Stukken laand bennen onder wotter zet. Vogels vienden t prachteg.

 Halve vogelbevolkeng van e kust kon wel delstreken wezen.

Deur t wotter woaden, wurmkes en kevertjespul zoeken. En pootòfdrukken achterloaten.

Vogels bennen drok doende met plumen en veren poetsen, vel schoonmoaken, gladstrieken, en zo nou en dan n veer loaten. Wiend bloast veren, stof en schilfers over t wotter noar d'overkaant. 

t Wotter krigt n widde woas. Veren voaren t hoavenke ien e hoek van e plas binnen. 

Nusten en eier

We zitten midden ien e tied dat eenden heur nusten moaken. De erk zwemt smörgens wat hinneweer ien t wotter, t wiefke zit wat kuultjes te moaken en begunt te nuzzeln veurdat t eerste ei komt.
Tiedens n ommeke moaken zag k zo mor n eend.Stil en woakzoam.

Zo vienden je n nust en zo is der een vot. Der bennen veul lege nusten. Mor ja, der bennen ok aandern die eier lusten. Iemand vertelde mij dat kraaien sluw te waark goan. Eerst komt der een over t wotter aanvliegen, die de slootswallen òfspeurt. De kraai vlugt vlak langs t nust. Mor de eend holdt hum stil en zo gijt t gevoar veurbij. k Wiet niet of d'eend zucht, as de kraai vot is. Wel wiet zoekt ze even de òfleideng en begunt ze n poar spieren stro beder te schikken. Doar komt dan de tweede kraai van t stel anvliegen en joa, hij zigt wat bruuns bewegen, doar ien e rijten.... En t is doan.

Doar is der weer eentje.

Nog eentje.

En de groeten van nog eendje.