Weerspiegeleng met zun, snij en wotter

t Was n uutzunderleke dag guster. t Har snijd, en widde stroken bakten tegen boomstammen met snij aanbrocht deur wiend uut t noorden.  

Zun scheen aal warm halverwege de mörgen. Plassen stonden op e weg. t Wotter kon niet weg deur de snij aan e ziedkanten. Dat gaf n bizunder beeld. Weerspiegeleng van wit-zwadachtege bomen deur plassen die der zelden bennen. Zo veul lienen ien beeld.

Nog n plas die ons n ienkiek geft van n wereld op zien kop. 

 

Bruun ies op t Hoendiep

t Is bizunder winterweer: t het waaid, t het störmd, regend, snijd en vroren. Nou is t vrijdag. De winter zel nog n poar doagen anholden. Mor of van t scheuveln veul terecht kommen zel, dat is nog mor de vroag.

t Hoendiep lag der wat stil en onheilspellend bruun bij. Vroag was of zuks bruun ies n mins vanòf Briltil langs Eemtil, en dan over Lepterdiep, noar de Leek brengen kon. Nou, t liekt veur t enne van e week der toch van kommen.

De eenden en meerkoeten hemmen heur zwemòfdruk noaloaten ien de eerste nachten van dizze week.

Vremde petronen ien e Schipsloot, die je niet zo voak zien. Dit hieronder liekt n zwempad deur t snij-ies, met n soort rotonde der ien.

Peerdeblik en -oog

Peerd ien e manege. Oeit ree k zunder zoadel op onze pony thuus. Helster om t hoofd, bit ien e mond en doar t ging t over t laandwegje. Loater he'k wel veul op peerd met zoadel reden - ien draf en galop ien Polen deur de bossen en over de velden. Nou gijt dochter noar peerdrieles.

Dit peerd kikt rusteg noar camera. Ien t oog van t peerd zag ik mie.n beeld terug.

 

Dit zwarte peerd het n witachtege streep boven t oog. Mor t had der gien zin aan om terug te blikken. 

Zulverreigers en ooievoars

 

Bovenstoande tekeneng he'k moakt toen k ien de daarde klas van e Legere Schoel zat. Der bennen verscheidene dingen die niet deugen an dizze tekeneng. De kikkers bennen krekt zo groot as ooievoars. De ene ooievoar vlugt met n ientrokken hals. Dat is wat reigers doen; ooievoars hemmen n uutgestrekte hals. Mor, t is ja ok n kiendertekeneng.

Ik vermoed da'k ienspireerd was noa t lezen van Dik Trom. Mien pabbe wol me aanmoedegen meer boeken te lezen. Hij zee: Astoe dit boek leest zunder te lachen, krigst n kwartje. n Keer vong Dik Trom n jonge ooievoar, die de poot of vleugel broken har. Dus toen mos Dik ien e weer om kikkers te vangen. 

Wat dizze tekeneng beheurlek goed angeft, is de grote dichtheid an ooievoars, vandoag de dag. Noeit wieten dat dizze tekeneng zuks n realistisch element har.

Lest even n ommeke moakt ien Zuudhörn: die vogels bennen overal. Bij t sportveld zat op elke poal een. 

Buten dörp is et aal niets aans. Overal ooievoars en zulverreigers.

Zulverreigers lopen wat tussen t roodbonte en zwartbonte vee. Ze trekken heur naargens wat van aan. Aalmoal op zoek noar prooi, wat wurms, insecten of muzen. t Grootste aantal zulverreigers da'k ien een blikveld zien heb: 25 vogels.

Nij straand bij Hoog Woatum

Zo voak kom ik niet ien dizze contreien. Mor op deurreis met t kunstprogramma Monnikenwerk met kunst ien Grunneger kerken lag n bezoek an Bierum mooi ien e richteng. Noar de diek oostkaant Bierum. Goa dan noar 'Hoog Watum'. Ien t Grunnegs Hoog Woatum. An t enne van de ree ridst op n grote boereploats aan, n heerd met nog twee singels.

Doar vlakbij ien e buurt hemmen ze n nij parkeerplak moakt veur auto's en fietsers. En dan even n endje lopen en doar kiek je uut over zee. Ze hemmen doar n tweede diek anleit, de dubbele diek. En der is n meer of wotter bijkommen. Schoap is t wel noar e zin.

 

Vedders hemmen ze ien e Ommelander zeediek n ienkepeng moakt en wat zaand delleit. Zo is der twee joar leden n nij straand geboren. Ik heb een zwemmer zien, die as zeehond boven t wotter uutstak.

Om dit stuk diek is n nij hek zet. De bedoeleng is dat ien t zachte gras allenneg recreanten leggen, en gien schoapekeutels. 

Speuren op t wad

Je kennen je mooier weer veurstellen as òflopen week wanneer t gijt om wat rondstrunen over t Wad. Hule dag miggelde et, dat de verwachtengs van wadlopen warren niet hoog. Toch wer t an t enne van e dag dreug, rond de tied dat we lopen mossen.

Zo zag de wereld der aal weer wat beter uut. Ok aal harren schoapen heur nocht ien die natte klei. Ze stonden wat achter t hek te wachten, mor ja van ons mossen ze t niet hemmen. t Was nog veul wotter mor uuteindeleks vallen de grode vlaktes dreug.

Tied veur mins en dier om even bij te kommen. Zeehonden ien e verte dochten der ok zo over. Dieren warren beheurlek nijsgiereg. Mor kommen je dichtbij, dan duken ze ien t wotter.

Sporen wiezen veuruut woar ze kopke onder goan bennen.

Om weer boven te kommen. Luchten kleuren mooi op achtergrond.

Dan op t lest nog n groet van n koppel lepeloars tegen n zandhelleng met strepen van zolt en zeeschuum.

Vogelnustje ien e rijten

Vroeger op de Legere Schoel leerde k schrieven. t Was denk ik ien e tweede klas. Toen har k n schriefboekje en doar ston ien de regels:

    Karekiet, karekiet, karekiet

    mijn nest zit in het riet

    maar je vindt mijn eitjes toch niet.

Al kon ik met de joaren beter schrieven, de regels lieten mij niet meer lös. Hoezo zol ik zuks n nustje van de kleine karekiet (Acrocephalus scirpaceus) niet vienden kennen? n Koegelrond bolletje haangend an wat stengels ien e rijten, die zol toch te vienden wezen moeten? Toen k n joar of dattien was von ik ien wintertied t eerste (lege) nustje. n Bolletje tussen d'olde stengels van t joar derveur. Dus zo zag et der uut. Op die hoogte en zuks soort sloot, dat mos k ontholden.

t Aander veujoar was t roak. Tussen twee stukken baauw met eerabbels en koren, doar de rijten bij haarstdag niet schoond warren, stond de sloot vol met olde en nije rijten. Doar von k mien eerste kleine karekietenust. t Opzegverske har veur altied zien kracht verloren.

Nou dit veujoar he'k verscheidene zangvogeltjes ien e rijten, ien branekkels, brommels en struken heurd. En nou noa zoveul joar von k weer t nustje van n kleine karekiet.

Vogels hemmen nusten

Of alle vogels nusten hemmen, wiet k niet, mor t bennen der wel veul.

    Hebban olla uogala nestas hagunnan

    hinase hi(c) (a)nda thu

    uuat unbidan uue nu

Dizze olde regels goan over vogels, nusten en over 'doe en ik'. En dan vertoalen ze dit ien t Nederlaands met "jij en ik". Onzin noatuurlek, t is gewoon "doe en ik" (old Engels 'thou').

Dit nustje is van n broamsluper (Sylvia curruca). Der komt gien veerke an te pas, allenneg spieren gras en woddels.

Op schoel hemmen ze ons leerd dat et d'oldste nederlaandse regels warren; n Westvloams geschrift, vonden ien Engelaand. Doar hemmen ze altied meer oog had veur literatuur en schrieverij. Nije ienzichten vertellen t weer aans. (Woarum zol je traauwens n tekst uut de 11de iw niet gewoon Vloams noemen?)

Nou is joaren terug bleken dat der veul oldere teksten bennen. Mor op schoel wordt gien geschiedenis van vroege literatuur meer onderwezen, dus blieven we onwietend ien olde beelden hangen.

Nederlaanders wetenschappers noemen summege oldere toalvariaanten old-nederfrankisch  - Duutsers zien zukse teksten as old-saksies. Nederlaanders (Hollaands-gericht) perbereen altied heur te onderscheiden van t vries en t sassies. 

Kleine plevier op uutkommen

Dizze pleviereier hemmen lang genog leit. Moeke-plevier het genog waarmte geven. Nou stoan d'eier op uutkommen. t Eerste piekje perbeert uut ale macht om e dop te breken.

Met grode krachtsienspanneng wordt n deurbroak moakt. Piekjes moeten breken om eerste stappen ien t leven te zetten.

De tiedelekheid van n ei zit an e butenkaant. Domt nemt t leven n vlucht.

Jonge swaalfkes ien t nust

Ze bennen nog mor krekt ankommen, of ze baauwen alweer heur olle nusten op en baauwen an nije nusten. Doarnoa begunt de tied van t eier leggen. Wit-romeg, met roodbrune spikkels.

Nou stoan de eier op uutkommen. Een eike is al ien tweeën sprongen, t jong krupt der uut. D'eerste warren der al op vittien/fieftien mei. Da's op e tied!

Poelepetoaters

Lest zag k onderweegs n poar dikke voale hoenders. Poelepetoaters - op zien Nederlaands: parelhoenders. Oorspronkelek kommen ze uut Oafrikoa. Noar k heurd heb, komt de noam poelepetoater van t franse woord poule peinte, ofwel 'gekleurde piek' (hounder of zien Hogelaandsters of tuut ien Oost-Grunnegen en Drenthe.

Je hemmen ze ien twee kleursloagen: zwart/anthraciet e voal-witteg. Bij de donkere kleurslag kommen de widde parelstippen mooi uut. Dizze witte poelepetoaters liepen van t hiem òf, wollen wat strunen deur de boskes.

Toen vloog een vot. t Zigt der op de foto wat vremd uut, mor toch wel n mooi ploatje vond k. Zuks wat zigt t blote oog eiglieks niet. Even loater liep t spantje op e weg. Gezelleg soavends even stappen.

Zulf he'k ok van dizze hoenders had. Bij ons ien e buurt was n boer woar k zummers de bieten aan t haauwken was, die zee dat de hoan en de hen van de poelepetoater n eigen roep hemmen. De een zeit tsjek-tsjek-tsjek en d'aander tebak-tebak-tebak. Om et makkelek te ontholden met aansluteng op e rokerswereld: shag-shag-shag en tabak-tabak-tabak.
Welke poelepetoater - hoan en hen - nou percies wat zeit of roept, da's even de vroag. As ze t op de zenen hemmen, of ze willen heur aans heuren loaten, moaken ze n hels keboal en overstemmen alles ien e wiede omtrek. Doar kennen gewone pieken en zulfs n paauwhoan niet tegen op.

Dikschieterliere bie Noordpolderziel

Lest ben k noar t wad west. Noordpolderziel mooi weer, kolde wiend, eerste wolken noa zo wat n week of vier.

De foto geft de vogeltjes wat armetiereg weer. t Is niet aans. As je te dicht bij kommen, bennen ze vot.

Dikschieteliere is t Grunneger woord veur tapuit (Letien: Oenanthe oenanthe; as of 1 x niet genog is). De noam het te moaken met klanknoabootsen.

Vlugt er vot, dan zien je zien veural de widde stuit. Wat aans wit, lag vedderop.

Dit lam op e diek leek dood. Dus ik op t beest òf om te kieken wat der loos was. Lag er doar wat te sloapen. Ik docht: Wel holdt nou wel veur de gek?

k Kon et niet loaten, k mos hum even vastpakken. Dan moe-je mor beder oppassen.

Swaalfkes hemmen eikes

Boven ien e peerdestal het dit swaalfke zien nust moakt. Meimoand is nog mor krekt begonnen, of t nustje is al vol.

Met n voereng van veren en hooisprietjes, is et doar zacht leggen. Widde veren van zwoanen, swartstreepte-widde veerkes bennen van eenden. Zo helpen vogels nkander. Ok al het niet elkneen dat deur. 

Op 2 mei leggen ien dit nustje al vijf eikes. Broeden is begonnen. Dat worden vroege jongen!

Eende-eier

Tegenwoordeg broeden eenden ok vroeger as joaren terug. D'eerste kiewietseier worden wel n week eerder vonden as darteg joar leden. Nou von k n week leden n mooi nust met de eier zo toedekt, dat je zo niet zien konden.

t Blift altied n toer ze te vienden. Zien je n nust - of denkstoe dat doar n nust zit - dan zelstoe ok bukken moeten om te zien of der eier ien leggen.
Mor t aantal lege eendennusten is volgens mij minstens zo groot as veur joaren terug. Woar dat an leit, wiet ik niet krekt. Der wordt niet of naauwlieks eier meer zocht. Deur minsen dan. Dit nust hierboven was mien tweede volle nust, noa zo'n 15 lege nusten op mien rondje onder Zuudhörn, allenneg ien dit seizoen, enne meert tot en met half april. Doar wer k aal wat treureg van.

Der bennen kennelek veul liefhebbers. Dat bliekt wel uut t aantal lege doppen da'k vonden heb.

De tandjes van de marter (of meert, de bunzing) stoan òfdrukt ien e dop. Kraaien pakken t aans aan.

De kraaiesnoavel wordt as n breekiezer ien t ei zet. En dan van t eigeel lekker dikkedakken.

Eerste swaalfke ien meert ien t Westerkertier

Ken et nog vroeger?

Ien e joaren tachteg, negenteg van e twintegste iw zaggen je d'eerste swaalfkes voak rond half april, sums wat eerder. Ien elk geval al wat eerder as ien e joaren zeuventeg, Nou is der al n swaalfke met de kolde oostenwiend ien t Westerkertier aanvlogen of aanwaaien kommen op 24 meert.

Warschienlek zit er nou weer op zien olde stek. Even uutrusten en bijkommen van de duzenden kilometers, die t dierke vlogen het. Wachtend tot aander swaalfkes gezelschap metbrengen.

Veren op t wotter

De boeren die aan agroarisch noatuurbeheer doen, hemmen weer plas-dras gebieden moakt. Stukken laand bennen onder wotter zet. Vogels vienden t prachteg.

 Halve vogelbevolkeng van e kust kon wel delstreken wezen.

Deur t wotter woaden, wurmkes en kevertjespul zoeken. En pootòfdrukken achterloaten.

Vogels bennen drok doende met plumen en veren poetsen, vel schoonmoaken, gladstrieken, en zo nou en dan n veer loaten. Wiend bloast veren, stof en schilfers over t wotter noar d'overkaant. 

t Wotter krigt n widde woas. Veren voaren t hoavenke ien e hoek van e plas binnen. 

Nusten en eier

We zitten midden ien e tied dat eenden heur nusten moaken. De erk zwemt smörgens wat hinneweer ien t wotter, t wiefke zit wat kuultjes te moaken en begunt te nuzzeln veurdat t eerste ei komt.
Tiedens n ommeke moaken zag k zo mor n eend.Stil en woakzoam.

Zo vienden je n nust en zo is der een vot. Der bennen veul lege nusten. Mor ja, der bennen ok aandern die eier lusten. Iemand vertelde mij dat kraaien sluw te waark goan. Eerst komt der een over t wotter aanvliegen, die de slootswallen òfspeurt. De kraai vlugt vlak langs t nust. Mor de eend holdt hum stil en zo gijt t gevoar veurbij. k Wiet niet of d'eend zucht, as de kraai vot is. Wel wiet zoekt ze even de òfleideng en begunt ze n poar spieren stro beder te schikken. Doar komt dan de tweede kraai van t stel anvliegen en joa, hij zigt wat bruuns bewegen, doar ien e rijten.... En t is doan.

Doar is der weer eentje.

Nog eentje.

En de groeten van nog eendje.