Wier op t Bildt ien t Bildtsters

Doar is dan toch n wier of wierde ien Vrieslaand. Zo as t heurt, zol k zowat zeggen.

Noatuurlek wiet ik ok wel dat de Vriese noam veur zuks wat TERP is, mor wat is dat dan, n terp?

De betekenis van Terp is eiglieks gewoon dörp (ien t Vries: doarp). Ien Drenthe hemmen ze nog n plak dat hiet Darp. Dus t Vriese plattelaand is vol met terpen, met of zunder bult of heuvel. Zo het Vrieslaand nog wel meer plakken met wier. Engwierum, Wierum (leit ien Grunnengen en ien Vrieslaand). t Is altied goed om gemeenschappelekheden te onderkennen.  

Wier leit op t Bildt. Kennelek hemmen ze dat op t Bildt goed begrepen. Doar bestijt aal de nuance van streektoal. De noam van t plak is St. Jabik - ien t Bildtsters en niet ien t Vries (St. Japik).

Je bennen doar Welkom en niet Wolkom. Doar kennen ze - veur wat Muntjeziel (Munnekezijl/Muntsjesyl) aangijt - nog wat van leren ien Noard-East Fryslân.

Bekend en toch aargenswoar aans - West-Frieslaand

 

West-Frieslaand. Wat noamen uut de streek aangijt, woan je je sums thuus as je uut t Westerkertier of elders uut Grunnengen kommen. Ien Gruupskerk wer t bejoardentehuus De Wierde bouwd ien 1969. t Is òfbroken; t nije gebaauw hiet de Nije Wierde.

Ien t Westerkwartier hemmen we Noordhörn, Zuudhörn, Körnhörn, en de Hörn. Kiek dat hemmen ze ok ien West-Frieslaand. 

En as je dan ien Alkmaar/Alkmoar bennen - en dat heurt niet bij West-Frieslaand, as ik niet mis ben - dan zien je doar n stroat Hout-til. Kiek en bij ons bennen doar plakken as Eemtil (Enumatil en Briltil).

Ze zeggen dat West-Frieslaand bij Vrieslaand heurd het, mor de woorden lieken meer op t Westerkertiers / West-Grunnegs. Ien Vrieslaand proaten ze noeit over wierde, mor over terp. 

Nacht van de Nacht - optreden Oosterkerk ien Stad 26 oktober 2024

 Aankommende zotterdag is t Nacht van de Nacht. Ien de Oosterkerk zel k lezing holden.

t Is n landelek initiatief van Nacht van de nacht.

 Lezing: Willem Tjebbe Oostenbrink - over t Grunnegs en veurdracht van gedichten en gedachten over t thema "Twijduuster" en over de Nacht.

 Gedichten: Sylvia Dragtstra

Adres: E. Thomassen à Thuessinklaan 1, 9713 JP Groningen, Netherland

Tied: 20.00-23.00 uur

Amuse veur oksters of toetje veur gaaien?

Tied gijt hard. Veujoar lopt alweer tegen t enne. Veul nusten met jongen stoan op uutvliegen of jongen hemmen t nust al verloaten. Dit is t nust van n zwarte roodsteert (Letien: Phoenicurus ochruros).

Leste weken bennen vogelgeluden bij mij ien e tuun en elders ien dörp aans worden. Elke mörgen is der nog wel vogelzang. Mor loater op e dag heur k bovenal alarmroep. Liester, merels en heggemussen hemmen gevechten met oksters en gaaien. Jonge vogels, krekt uutvlogen of nog ien t nust, kriegen bezoek van onbekenden. Der is wel slim veul bezoek van onbekenden.

Oksters vliegen hinneweer, want heur kroost het honger. Amuse of hoofdgerecht, wel zel t zeggen? Noodkreten bennen overal te heuren. Gaaien hemmen t aan de stok met liesters. Der bennen zoveul oksters die op e loer leggen. 

t Kon wel vogeloorlog wezen, mor stried liekt ongeliek.

Dizze jonge merel krigt zo nou en dan n rooie bes van pabbe. t Dierke oogt niet fit, zigt der wat sluug uut. t Is òfwachten hoe t jong de tweede nacht ien e tuun deurkomt.

Broedeilaand met nije bewoners

Eerder he'k schreven over t eilaand van schelpen. Der zitten veul kluten te broeden. Leste weken is et der nog drokker worden. Op t eilaand zitten ok visdiefkes en kleine plevieren te broeden.

Visdiefkes hemmen t eilaand ontdekt!

 Picture from Detillybert - Pixabay.

Nusten van visdiefkes stellen niet zo veul veur. 

 D'eier leggen op e schelpen.Twee, drie stuks per nust. 

Dat is t. En toch bennen eier makkelek op t hoofd te zien. 

 

Jonge kluten

 Meimoand is veurbij. Klute-eier bennen uutkommen.

 

Kluten hemmen der mor drok met.

Jongen goan van t nust uut ei, drekst t wotter ien. 

Soamen uut: moeke woadt deur t wotter, jongen zwemmen. 

Dan even zitten - op t wotter, jongen onder de vleugels.

Hoog wotter aanpassengen - Scholekster (3)

Zun schient mooi en dat helpt bij òfdreugen van t laand. t Wotter zakt zachjes-an wat vot. 

Dizze scholekster hierboven dut niet an trends en gijt heur eigen gang. Boven ien top van n olde knotwilg is krekt genog ruumte veur d'eier. n Mooi gezicht. 

Scholeksters hemmen nije methoden veur goeie broedplakken vonden. Wel denkt dat scholekster gien mooie nusten baauwen kennen, het et mis. Der bennen exemploaren onder de scholeksters die echt wat kennen, meer as allenneg n kuultje moaken tussen de kleikluten. 

Dit is zuks n mooi nust. As der zeevogels overvlogen, zol je denken dat zij eigenoaren warren. Dizze scholeksters hemmen heur best doan, prachteg!

n Aandere vogel het de oplösseng zocht, op n nije lokoatsie. Voak is t groenlaand aan de slootskaant dreuger as ien e midden. Dat komt, regenwotter an e randen van t laand, ken drekst votlopen ien e sloot. Dizze mirreg zag k twee scholeksterpoaren, die tegen de sloot aan, heur nust harren. Nog noeit eerder zien. Misschien toch zo mor n nije trend.

 

Aandacht van Provincioale Stoaten veur Zolt en Stof

Dizze moand is Meertmoand Streektoalmoand. Verscheidene organisoatsies besteden aandacht an de streektoal. Ok ien Provincioale Stoaten is der oog en oor veur de streektoalmoand. Guster was de Stoatenvergoadereng. 

Der was n kort optreden van CGTC met Henk Scholte en Harry Niehof.

En doarnoa moedegde kommisoaris van de keuneng Paas de leden van de Provincioale Stoaten aan om heur toesproaken ien t Grunnegs t holden. 

As bliek van waardereng veur dizze leden deelde er n aantal exemploaren van de dichtbundel Zolt en Stof uut. Zo was t even Sunterkloas ien meert.

Veur meer: Vergaodereng Provincioale Stoaten 10 meert rond minuut 28.

Gedicht Wotter en Stien bij CGTC

" Dizze Meertmoand Streektoalmoand besteedt t Centrum Groninger Taal & Cultuur spezioale aandacht aan Grunnegstoalege meziek en literatuur tiedens t digitoale open podium. Loat die heuren, loat die zain!

Elke dingsdag in de Meertmoand zet t CGTC heur open podium 'aan'. Gedurende de dag kommen de schierste en mainst biezundere inzendens veurbie op de digitoale kenoalen van t Centrum Groninger Taal & Cultuur. 

Dizze moal n mooi gedicht ien t Westerkertiers van Willem Tjebbe Oostenbrink."

 

Aldus t nijs van Centrum veur Grunneger Toal en Kultuur.

Link: Wotter en Stien (facebook)

 

Oalscholvers en wotterpiekjes bij winterdag

 Bij winterweer - wel denkt doar nog an, 10 doagen leden harren we snij en ies - worden vogels altied makker. Sums liekt et veur even, mor ik vroag me wel ns òf, of et niet veur veul langere tied is. Leste joaren bennen oalscholvers an t Hoendiep rusteg van dichtbij te zien, zunder dat ze votvliegen.

De winter geft de vogels n zetje om an grinzen op te schuven. 

Vogels vernemmen dat minselek gezelschap op 3-4 meter òfstaand ok veurdelen hemmen ken.

Zoveul vogels bij t wak as der zo nou en dan voerd wordt. Eenden, meerkoeten en wotterpiekjes.

Lesten bennen ien e meerderheid.

Sprutters ien t nije joar

De tieden dat veul vogels (zummergasten werden ze ok wel noemd) noar t zuden trokken, lieken veurbij. Sprutters zien je t hule joar deur. 

Nou ken t ok wezen dat de sprutters die hier broeden en jongen grootbrengen aal noar t zuden trokken bennen. En dat vogels uut Scandinoavië bij winterdag te gast bennen bij ons. Dizze sprutters vlogen over om mij op e eerste dag ien t nije joar even nij-joar te wennen. 

Ik was niet wend om sprutters ien jannewoari te zien. Begun joaren tachteg kwam ik n keer ien Rötterdam, en doar zag-je hule koppels sprutters. Nou liekt et der op dat ze t hier swinters ok goed noar t zin hemmen.

Rötten

De leste weken is t kolder worden. Veul dieren die tot ien e haarfst buten toeholden, zoeken dan e waarmte op. Ze krupen deur gatten en kieren ien muren en dakken n weg noar binnen. Heu is te dicht op op nkander, mor stro dat geft warmte en ruumte. Doar ken-je gangen moaken en toegelieks n hol baauwen veur t sloapen goan. Bosmuzen en rötten, ze wieten t padje wel te vienden.

Mien pabbe kwam n keer van n boeldag met röttestap. Doar he'k as jongen van 9-10 joar mien eerste rötten met vongen. Zo ien e gol met heu, mor op e scheideng met stro. Heu gijt dicht ien nkander zitten et loat gien ruumte veur gangen. Ien t stro ken-je de röttehollen en gangen vienden.

Een man met veul duven zag ien t hok zien vliegvlugge duvejongen vervreten terug. Der werden zoveul jonge duven opvreten, der mos optreden worden. Nou he'k altied nog die röttestap. De ervoareng van vroeger bleek goed van pas te kommen. Met dizze röttestap bennen al verscheidenen vongen. Aalmoal drekst onder tegen t dak bij n bult stro niet ver vanòf n duvehok. Mooi te vernemmen dat de stap nog waarkt.