Bende van Oldekerk (1) - n gedicht

Leste moanden hemmen der weer verscheidene artikels ien e kraant stoan over de Bende van Oldekerk. Leste woapenfeit is de onthulleng van n stien op t kerkhof van Nijkerk met de vier noamen van de minsen die 6 oktober 1944 t leven lieten. Op e stien is n gedicht ien t Westerkertiers ploatst van dichter Melle Hijlkemoa. t Is n mooi gedicht.

t Was noazummer 1944 dat ien t Westerkertier overvallen en ienbroaken bij boeren pleegd werden. Overvallers deden heur veur as Landwachters.  Ze kregen de noam "De Bende van Oldekerk" mor "Bende van t Foan" har beder west. Doar ien n huus op Klein Ruslaand hielden de mannen heur verscholen. Op 6 oktober 1944 het de Duutse Sichersheitsdienst n drastisch enne moakt an e Bende van Oldekerk.  

De mannen werden noamloos begroaven op t kerkhof van Nijkerk. De stien herinnert an de gebeurtenis van toen en van wat loater gebeurd is.

Verholdengen uut t lood

 n Tiedje terug he'k schreven over Wilde eenden. Ien elke koppel eenden bennen der veul meer erken as wiefkes te vienden. Om an te geven hoe scheve de verholdengs wel niet bennen, hieronder nog foto van körtleden. 

Hoeveul wiefkes (brune eenden) en hoeveul erken bennen der te vienden op dizze foto? t Is gien open vroag, gien rhetoriese vroag en gien kwis-vroag.

t Is wat t is.

Uutsproak van schoap, schaop, schaap, schaf

Dit stukje gijt over Nedersaksisch en plattduuts. 

Ien t Humbold-museum ien Berlien zag n huul mooie koart over uutsproak van t woord "schoap", of beder de schriefwieze van de uutsproak.

De Duutse sproak-wetenschapper Georg Wenker (1852-1911) deed, as een van de eersten, ien de 19de iw al onderzoek noar dialekten. Hij onderzocht veural de contreien woar plattduuts sproken wer. 

Op dizze koart ken je zien dat der n schaarbe grins was bij Danzig. Dit is de Duutse noam van e stad;  de Poolse noam is Gdańsk. Ik beperk me hier tot vermeldeng van noamen en uut welke toal die kommen. Doar met he'k bewust gien uutsproak doan of de stad pools, duuts, Hanze of vrij-stad is. Dat is een iengewikkelder kwestie.

Wat ok ienteressant is, dat dizze Georg Wenker ien die tied al de 'oa' bruukte veur de klank die ok deur Grunnegers bruukt wordt. 

Ien Denemarken hemmen ze lange tied dubbel 'aa' bruukt, beveurbeld bij 'Aarhus', de grootste stad ien Jutland. An t enne van joaren negenteg veurege iw hemmen ze dat aanpast. Nou is t Århus, met n rondje boven de 'A'. Ze spreken Århus uut zo ongeveer as de Drentse 'ao'. Zo hemmen je n konventsie die hiet ok ien t Engels de "Aarhus-convention" (Dat gijt over t recht op ienformoatsie, participoatsie en rechtsbijstand aangoande milieuzoaken).

Ien Duutslaand bruken ze ok de dubbele 'aa'. Doar met doelen ze op de klank gliek an de Grunneger oa-klank. Dizze kommen je tegen ien Oost-Vrieslaand (Ost-Freesland).

Bakkerom en nije wotterbaargeng

t Het aal weer n schofke leden, mor de openeng van de nije wotterbaargeng ien t Zudelek Westerkertier is n feit. De Redendiek is ophoogd en der bennen nog veul meer dieken (koades) aanleit.

Bij de Bakkerom bennen grode waarken uutvoerd t leste joar.

Bij veul regenval en hoge wotterstaand van t Dwarsdiep zel t wotter uut t diep loaten worden zo t laand op - met koades / dieken der om toe. Dat veurkomt dan n overstromeng elders.

Der bennen sluzen, stuwen en gemoalen anleit.

t Was nog mooi weer ien e haarfst, toen k met de fiets even over de nije diek rieden kon.

t Wotter zel nou wel hoger stoan, wat dat angijt is der weer oardeg wat vallen leste doagen.

Oorkonde uut Bösel Duutslaand

 Zotterdagoavend mocht k de 25ste Borslapries ien ontvangst nemmen. Zo was ik op vizide ien Bösel ien Landeskreis van Cloppenburg niet al te ver òf van e stad Oldenburg.

Doar heurt ok n oorkonde bij. k Heb gedichten veurdroagen ien t Westerkertiers. n Bietje promotie van e gemeente Westerkertier ken gien kwoad, docht ik zo.

Ik mocht de pries ien ontvangst nemmen van dizze mevrouw van n bedrief van e lokoale middenstaand.

t Is bizunder om zo met allerhaande minsen uut contreien as Ost-Frieslaand, Emsland en Oost-Foalen nedersaksisch te proaten. 

Carl-Heinz Dirks, plattduuts schriever ien t Ostfries, deskundeg man op terreinen van veel streektoalen en 'Nachdichter' (tolk, vertoaler) het verscheidene gedichten omzet noar t Ostfreesk. Teksten bennen prachteg!

 

Scheve verholdeng

Zo nou en dan moak k even n wandeleng. Even et van Starkenborchknoal del, n kertierke lopen. Ok even eenden tellen. Allenneg 'wilde eenden'. Ien e vörm van n oardege opdracht: erken en wiefkes apad tellen onder t lopen, je maggen niet stoppen. Gewoon vlöt deurlopen.

 

Ien n dikke 10 minuten telde ik 66 erken en 33 eendewiefkes. Dus van de 100 eenden: tweedaarde erken en eendaarde eendewiefkes. Vroag is: Woar bennen de wiefkes bleven? Ik wiet wel, ik ben niet de eerste die zukse vroagen steld. Mor toch. Zuks n scheve verholdeng. 

Op e foto zien je 7 erken met scheve ogen kieken noar twee wiefkes. Tuurlek geft dat scheve verholdengen, zol je denken.

Mor hoe ken dat toch, dat der zo weineg eendewiefkes bennen? Bennen ze niet vlug genog as roofvogels loeren? Of bennen et de roofdieren as marter en meert? Leggen eenden t loodje as ze op t nust broeden? Over broeden gesproken, of aans: over uutkomst van eendenusten gesproken: Hoeveul eendepielen hemmen joe of hestoe dit joar zien? Ik, bar weineg. 

Burgemeester Westerkertier tekent Pact van de Vriendschap

5 november was de "Karavaan van de Vriendschap" van Simon Vuyk en co in Gerkesklooster-Stroobos en ien Opende. t Werd n bizunder gebeuren. Veur t eerst was de Karevoan van de Vriendschap vanuut Fryslân over de grins noar Grunnengen.

Deur de wetholder/loco-burgemeerster van t Westerkertier Geertje Jacobi is t Pact van de Vriendschap ondertekend. Bij zuks n plechtegheid heurt meziek en n gedicht De Lauwers. 

De Karavaan van de Vriendschap wil minsen verbienden. Tegen eenzoamheid ien, leegdrempeleg kontakt te leggen, n proatje te moaken en vriendschap zaaien. Simon Vuyk op de bakfiets met een groep fietst deur Vrieslaand en dizze dag veur t eerst ien Grunnengen.

Eerder op de dag hemmen we de schoel ien Gerkesklooster bezocht. Ondanks t regenachtege weer deden kiender enthousiast met. De troubadour Bruno Rummler zong ien t Frysk en Nederlaandstoalege verskes. Kiender zongen hard met. Der was poëzie. t Gedicht Mama over luusteren en n stemmetje ien t heufd. En t gedicht Mussen tellen ien t Westerkertiers. Toen ging schoel weer ien. 

 

t Mos weer vedder. De karevoan komt een keer ien de moand ien n regio van Fryslân.