Vertoalprojekt t Swaalfke - De Hirundine

Der bestijt n huul old gedicht ien Nederlaand, schreven deur bisschop Radboud die leefde rond t joar 900. t Gedicht Hirundine is schreven ien t Letien.

In 2021 is der n projektgroep begonnen met n vertoalprojekt De Herundine - dat is letien veur Swaalfke. Ien t vertoalproject De Hirundine wordt t Letiense gedicht omzet ien verscheidene Nedersaksische streektoalen uut Nederlaand (Twents, Drents, Grunnegs) en uut Duutslaand (plattduuts van Oost-freeslaand, Holstein, Münsterland).

Ien t Twents leest dat zo: 

Projektgroep Umzettrajekt De Hirundine

t Umzetprojekt De Hirundine hef ne stie an n heerd veundn biej de Stichting Portfolio, woar’t ok et book biej oetkump. De organisatie is in haande van zes leu: Sander Grootendorst, Arend Heideman, Gerrit Klaassen, Jaap Nijstad, Willem Tjebbe Oostenbrink en Sebastiaan Roes. De projektgroep begeleidt et umzetn en döt vuurbereiding en oetvoering van wat der zooal te gebuurn steet biej dit umzetprojekt.

Meer nijs: Vertoalprojekt De Hirundine

Bende van Oldekerk (2) - Op t kerkhof

Dizze blog is t tweede deel over de Bende van Oldekerk (1ste was op 30 december). Meer as n joar leden is der n boek uutkommen, schreven deur Geert Jonker, n noazoat van de femilie Schriemer. t Boek beschrift hoe op 6 oktober de Duutse Sicherheitsdienst met hulp van NSB-ers vier minsen van femilie Schriemer doodschoten hemmen. De minsen bennen begroaven op t aarmenkerkhof zunder noam.

Der wer noa de oorlog ien t Westerkertier niet veul over sproken en elders ok niet, dat is eufemisties steld. Dat der nou n boek is, ken helpen om licht te werpen op dizze eigenoardege zoak. t Is n leesboar verhoal worden met iendringende beschrievengs.

De oldste van e vier mannen was pabbe Schriemer, n man ien e zesteg. De drie aandern warren jonge mannen. Zij hemmen ien september 1944 op heur streuperstochten verscheidene boeren ien e omgeveng overvallen en beroofd. De een was de jongste zeun van t gezin. Dan was der een verloofd en nog n een traauwd met n zuster Schriemer. Dizze twee kirrels - van de kolde kaant om zo te zeggen - harren ervoareng opdoan bij de SS aan t oostfront. Bij Schriemer op Klein Ruslaand op t Foan zatten ze n aantal moanden onderdoken omdat ze deserteerd warren. Ien n uniförm van de SS moeken ze heur nachteleke rondes deur t Westerkertier.

De schriever schrift van moordslachtoffers. Of doar de vier doodschoten personen t beste met duud worden, wiet ik niet. Op t kaft stijt 'opgeschoten daders'. Dat is wat kört deur de bocht, dunkt me veur minsen van 22 en 24 joar. Minsen vandoag de dag hemmen de ruumte om jong en jeudeg gedrag te teunen tot heur 70ste, mor ien e tied dat t woord puberteit nog niet bruukt wer, wer de sproken van volwassen jonge mannen. Zo ken je t nou nog zeggen.

Noa de oorlog harren gemeente Oldekerk en heur bestuurders wel wat schappeleker wezen kend om gelegenheid te geven doden te herbegroaven. Met heur eigen belangen en met eigen kleine gevoelens hemmen bestuurders heur ienvloed bruukt om verzoeken tot herbegroaven òf te wiezen. 

Et deed me denken aan t klassieke verhoal van de Grieken bij t beleg van Troje. Hektor van Troje, die Achilles zien goede vriend dood har, wer ien n duel deur Achilles versloagen. Hektor smeekt vlak veur zien dood aan Achilles om zien liek noar zien pabbe Priamus te brengen. Achilles wol dat niet lieden, zo kwoad was er. Hij bond et liek achter zien striedwoagen en sleepte der drie doagen met rond t graf van zien vriend. Mor gien honden kwammen an t liggoam van Hector, want de goden harren et ien beschermeng nommen. Uuteindelieks kwam Zeus, de oppergod, tussenbeide en wer Achilles overtuugd dat hij t liggoam vrijgeven mos aan de femilie van Hektor. 

Zuks iengriepen van hogerhaand het der op t Foan niet west. Nou hemmen ze - we bennen 77 joar loater - n gedenkstien moakt en ploatst op t plak van t kerkhof ien Nijkerk.

-  n Aander keer, daarde en leste blog over de Bende van Oldekerk.  -

Doar klonken peerdehoeven

Zo ging k vanòf Eemtil over t Zuden, n streek aan e zuudkaant van Zuudhörn. Tegenwoordeg hiet dat de Zuderweg. Toen heurde k peerdehoeven op t wegdek. 

k Keek om mij hin. Doar ien e verte zag k peerden aankommen droaven en toen wer ik metnommen noar de tied van peerden veur woagens en masjienes.

k Heurde de stem van mien opa die peerden mende. Doar zag k hum achter de peerden zitten. Hij zag er goed uut. Met zien brune onderarms trok hij aan de leidsels en dreef er de grode zwarte peerden aan. Hij was zo verdiept ien t waark, dat mij zag er niet. Ien n roes rook ik de geur van de peerden veurbij kommen.

Opeens zat k achter op e woagen en droafden we over de Zuderweg; t puun van d'olle weg was verdwenen, of we reden al over t nije asfalt. t Ging zo hard, mien opa dreef de peerden aan vol vuur. En toen ik bij Zuudhörn aankwam, was er weg.

Gien herberg en gien stal

Dizze beesten trof k körtleden aan ien t park. Ze hemmen gien verlet van n herberg.

Mor zollen ze niet beder òf wezen ien n stal? Ok al hemmen ze n dikke vacht, t liekt me kold zat veur t kaalfke.

t Gebeurt niet voak dat Schotse Hooglanders ien december kalven. Mor dit kuikaalfke liekt niet older as twee week.
 

Bende van Oldekerk (1) - n gedicht

Leste moanden hemmen der weer verscheidene artikels ien e kraant stoan over de Bende van Oldekerk. Leste woapenfeit is de onthulleng van n stien op t kerkhof van Nijkerk met de vier noamen van de minsen die 6 oktober 1944 t leven lieten. Op e stien is n gedicht ien t Westerkertiers ploatst van dichter Melle Hijlkemoa. t Is n mooi gedicht.

t Was noazummer 1944 dat ien t Westerkertier overvallen en ienbroaken bij boeren pleegd werden. Overvallers deden heur veur as Landwachters.  Ze kregen de noam "De Bende van Oldekerk" mor "Bende van t Foan" har beder west. Doar ien n huus op Klein Ruslaand hielden de mannen heur verscholen. Op 6 oktober 1944 het de Duutse Sichersheitsdienst n drastisch enne moakt an e Bende van Oldekerk.  

De mannen werden noamloos begroaven op t kerkhof van Nijkerk. De stien herinnert an de gebeurtenis van toen en van wat loater gebeurd is.

Verholdengen uut t lood

 n Tiedje terug he'k schreven over Wilde eenden. Ien elke koppel eenden bennen der veul meer erken as wiefkes te vienden. Om an te geven hoe scheve de verholdengs wel niet bennen, hieronder nog foto van körtleden. 

Hoeveul wiefkes (brune eenden) en hoeveul erken bennen der te vienden op dizze foto? t Is gien open vroag, gien rhetoriese vroag en gien kwis-vroag.

t Is wat t is.

Uutsproak van schoap, schaop, schaap, schaf

Dit stukje gijt over Nedersaksisch en plattduuts. 

Ien t Humbold-museum ien Berlien zag n huul mooie koart over uutsproak van t woord "schoap", of beder de schriefwieze van de uutsproak.

De Duutse sproak-wetenschapper Georg Wenker (1852-1911) deed, as een van de eersten, ien de 19de iw al onderzoek noar dialekten. Hij onderzocht veural de contreien woar plattduuts sproken wer. 

Op dizze koart ken je zien dat der n schaarbe grins was bij Danzig. Dit is de Duutse noam van e stad;  de Poolse noam is Gdańsk. Ik beperk me hier tot vermeldeng van noamen en uut welke toal die kommen. Doar met he'k bewust gien uutsproak doan of de stad pools, duuts, Hanze of vrij-stad is. Dat is een iengewikkelder kwestie.

Wat ok ienteressant is, dat dizze Georg Wenker ien die tied al de 'oa' bruukte veur de klank die ok deur Grunnegers bruukt wordt. 

Ien Denemarken hemmen ze lange tied dubbel 'aa' bruukt, beveurbeld bij 'Aarhus', de grootste stad ien Jutland. An t enne van joaren negenteg veurege iw hemmen ze dat aanpast. Nou is t Århus, met n rondje boven de 'A'. Ze spreken Århus uut zo ongeveer as de Drentse 'ao'. Zo hemmen je n konventsie die hiet ok ien t Engels de "Aarhus-convention" (Dat gijt over t recht op ienformoatsie, participoatsie en rechtsbijstand aangoande milieuzoaken).

Ien Duutslaand bruken ze ok de dubbele 'aa'. Doar met doelen ze op de klank gliek an de Grunneger oa-klank. Dizze kommen je tegen ien Oost-Vrieslaand (Ost-Freesland).